Het politieke landschap in Nederland verandert door de gestage opkomst van lokale partijen. Locomotie besteedt hieraan aandacht in een serie artikelen waaraan uzelf ook bij kunt dragen. Kritische noten, eigen ervaringen en visies op de toekomst zijn welkom bij de redactie. Zo hopen we alle aspecten in beeld te krijgen. Dit keer wordt vooral het -vermeende- gevaar van populisme belicht.

Is 'Leefbaar' levensvatbaar in Nederland?

Na de recente sucessen van Leefbaar Utrecht is de discussie over leefbaarheidspartijen weer opgelaaid in de pers. De algemene teneur is, dat het hier slechts om 'tegenpartijen' gaat. Schamper wordt Henk Westbroek bijgezet in het rariteitenkabinet der democratie, tussen Jet Nijpels en Boer Koekkoek. Om te kunnen besturen moet je meer in huis hebben, zo heet het, dan moet je ook ergens vóór zijn.

Waar zijn de onafhankelijken nu eigenlijk vóór? Allereerst moet gezegd worden dat de partijen onderling veel van elkaar verschillen. Op dit moment loopt er een onderzoek naar de identiteit van bij de OSF aangesloten partijen (lees hierover elders in Locomotie). Zonder op de uitkomst van dit onderzoek vooruit te willen lopen, kunnen we wel stellen dat er iets is waar zij allemaal vóór zijn: politiek van-onder-op.

BEWEGING WAARHEEN?

Op het symposium van de Onafhankelijken Zuid Holland over de macht van de lokale democratie werd veelvuldig verwezen naar Servië, waar het volk zijn dictator afzette. Kennelijk spreekt die volksopstand aan in deze kring. "Als individuen uit de centralistische machtsstructuren stappen en
gezamenlijk optrekken is er van alles mogelijk" zei OSF-voorzitter Fons Zinken. Een terechte constatering. De lokalen zijn een burgerbeweging, maar een beweging waarheen? Op deze vraag komt geen consequent antwoord, want dat hangt helemaal van de situatie af. Skeptici zullen zeggen dat hier een gevaar in schuilt. Als het volk het goede wil, is dat mooi. Maar als het het kwade wil? Als een massa opgezweept wordt tot, bijvoorbeeld, geweld tegen een bepaalde bevolkingsgroep - wat dan?

excessen voorkomen
Dit is natuurlijk de vraag aan alle vormen van democratie. Toen het algemeen kiesrecht werd ingevoerd zal de rijke bovenlaag zich deze vraag ook gesteld hebben, maar het algemeen kiesrecht is inmiddels boven iedere twijfel verheven. Om excessen te voorkomen hebben wij een parlement dat in alle bezonnenheid besluiten kan nemen. Lokale politiek heeft daarnaast nog een ander regulerend principe in de aanbieding: beperkte schaal en betrokkenheid van degenen die de beslissingen nemen. De aanname is dat, als mensen maar door directe ervaring weten waar het om gaat, dit hun besluit ten goede zal komen. Bovendien zal het juist in een lokale situatie niet snel tot uitwassen komen. Men heeft daar immers persoonlijk met alle betrokkenen te maken en dat vergroot het wederzijds begrip. Er is onderlinge afhankelijkheid en daarom zullen extreme standpunten niet snel worden ingenomen. Men moet toch met elkaar verder.

GEWELD VAN BOVENAF
'Vanuit Den Haag' daarentegen kunnen veel makkelijker radicale voorschriften komen, omdat Den Haag niet persoonlijk met de betrokkenen te maken heeft. Laten we wel bedenken dat de haatcampagnes, waar sommigen bij een volksbeweging bang voor zijn, vaak van bovenaf werden geregisseerd. De slachting onder de Tutsi's in Rwanda, pogroms zoals de Kristallnacht en etnisch geweld op de Balkan werden vanuit de stad en vanuit het machtscentrum aangejaagd. Soms tot verbijstering van de lokale bewoners die al sinds lang in vrede samenleefden met mensen waar ze plotseling tegen moesten zijn.
De kans dat geweld juist van bovenaf komt is dus aanwezig, ook in ons huidige politieke stelsel. Wellicht vindt u 'geweld' een overtrokken woord, maar er zal maar een Betuwelijn over je heen komen.

EIGEN BELANG
Hier zijn we gelijk bij een punt aangeland waar de lokale beweging tegenstand ondervindt. 'Als iedereen alleen z'n eigen gemeentelijke of regionale belangen beschermt, komt er nooit wat groots tot stand!' wordt er dan geroepen. Maar zo is het niet. Lokale bestuurders kunnen evengoed nog wel actief deelnemen aan landelijke of internationale politiek, buiten hun eigen lokale partij. Wel zal er door versterking van de lokale democratie een rem komen op 'grootse' projecten, maar dit komt ze alleen maar ten goede. Er zou langer en beter over nagedacht worden dan nu het geval is.

Sommige dingen kunnen beter bovenplaatselijk aangestuurd worden en anderen beter lokaal. Dat laatste is in partijpolitiek Nederland op de achtergrond geraakt. Het lijkt voorlopig het enige issue dat onafhankelijke partijen gemeenschappelijk hebben, maar het maakt Nederland wel leefbaar. Geen wonder dat kiezers dat honoreren.

Helene Stafleu